Meeryn ass Traa dy Liooar, Jelune 1ed Mee Houney 2026
Ec y traa ren yn Ard Shirveishagh, as Oltey yn Chiare as Feed son Doolish Veanagh, Chris Thomas, fograghey magh ny enmyn jeusyn ren eh pointeil dy ve shirveishee rheynnyn y reiltys, v'eh gra dy beagh sleih pointit da oikyn elley 'sy traa ry heet. Ec y traa shen, cha ren eh pointeil peiagh erbee dy ve shirveishagh son oik coonceil ny shirveishee, as cha row shirveishagh gyn portfolio er ny phointeil, myr va currit er bun liorish yn eear Ard Shirveishagh, as Oltey yn Chiare as Feed son Ayrey as Maayl, Alfred Cannan.
Nish ta Mnr Thomas er chroo oik noa, liorish pointeil Oltey yn Chiare as Feed son Connaghyn, Rob Callister, dy ve'n Shirveishagh son Thieys as Co-voodeeyssyn. Haink Mnr Thomas er lheid y phaart, as t'eh gra, tra hug eh stiagh dy ve'n Ard Shirveishagh, dy ren eh soilshaghey magh 'sy vanifesto echey dy row eh currit dy mooar dy cur smaght er thieys, as dy vel shen yn oyr t'eh er phointeil shirveishagh as currym er-lheh ersyn bentyn da'n ard shoh dy pholasee. T'eh gra dy vel reddyn dy ve jeant, agh dy vel towse mooar dy obbyr cochianglt rish, as dy vel eh booisal da Mnr Callister son ve arryltagh dy ghoaill ersyn yn ard lane-femoil shoh jeh currym.
Nee'n shirveishagh noa, mastey reddyn elley, leeideil ayns lhiasaghey plan dy yantys as tosheeaghtyn ayn dy ve freggyrtagh da femeyn er thieys, as goaill stiagh kiarail Tinvaal vees ayn hannah dy hroggal, dy chur ny dy chooney lesh cur ry gheddyn wheesh as 1,000 thie vees ry fordrail ayns ny jeih bleeaney veih Mee Averil 2025. Lhisagh feanish mychione feme er thieys cummey yn aght ta argid currit, ta enn currit er ny ynnydyn vees ry gheddyn, as ta enn currit er yn ablid son troggal.
Ayns fogrey, ta Mnr Callister gra dy vel thieys fer jeh ny doolaneyn smoo fo Ellan Vannin, as dy vel taitnys echey goaill ersyn y paart jeh'n Shirveishagh son Thieys as Co-voodeeyssyn. T'eh gra dy vel eh madyral da dagh fer er-lheh as dagh lught-thie dy vel thie sauçhey, shickyr, ry fordrail, oc, agh dy vel eh bunnidagh da sonnys yn Ellan 'sy traa ry heet. T'eh gra dy vel eh booiagh dy heet dy ve oltey Coonceil ny Shirveishee as dy vel eh jeeaghyn roish lesh obbraghey marish curmraagyn, rish lughtyn-reill ynnydoil, as rish y chommynagh s'lhea dy chur er ard-vian ve jantys, dy yrjaghey livrey jeh ny thieyn ta'n Ellan ain feme as dy yannoo caghlaa ayns rieughid ayns bea sleih ayns ny queig bleeaney shoh çheet.
Va Mnr Callister Caairlagh y Ving Phlannal veih 2023 gys 2026.
Ta Mnr Callister gra dy vel eh geearree geddyn rey rish lhietrimmyssyn gyn oyr er thieys, agh t'eh goaill rish nagh vel aghtyn tappee dy charraghey dy chooilley red. Myr ayrn jeh ny tosheeaghtyn echey ta Mnr Callister gra dy by vie lesh fakin trimmid smoo goll er cur er ynnydyn magher dhone çheet dy ve ayns ymmyd jarrooagh reesht, dy hareaghey yn aght ta baljyn as co-voodeeysyn jeeaghyn dy ve as dy ennaghtyn, as dy yannoo shickyr dy vel ny saaseyn kiart ec lughtyn-reill ynnydoil dy chur-rish troggalyn ta follym ny çheet dy ve tholtanagh.
Ta Mnr Callister gra dy vel thieys undinagh son yn Ellan 'sy traa ry heet, as my vees shin geearree cur er y tarmaynys ain aase, as dy reayll yn aegid ain ayns shoh, chammah's cleayney obbreeyn as schleiyn er-lheh oc as dy chummal seose ny shirveishyn theayagh ain, dy vel feme ain er ny thieyn kiart, ayns ny buill kiart, as ec priosyn foddee sleih ayns rieughid fordrail. T'eh gra dy vel fys echey dy bee jerkallyssyn er ta ard, as nagh vel shen agh kiart, agh nagh jig eh lhien cosney er oai dy mooar çhelleeragh.
---oooOooo---
Ta Mnr Thomas er phointeil Oltey yn Chiare as Feed son Rhumsaa, Juan McGuinness, dy va Caairlagh Barrantys ny Shirveishyn Theayagh. Nee Oltey yn Choonceil Slattyssagh, Rob Mercer, tannaghtyn 'syn oik echey myr Lhiass-chaairlagh.
Ex officio, lesh Mnr McGuinness ve Caairlagh Barrantys ny Shirveishyn Theayagh, t'eh er jeet dy vel Lhiass-chaairlagh Lught-reill Pensionyn y Cherroo Theayagh. Nee Mnr Mercer tannaghtyn neesht lesh ve çhaghter ny failleyderyn ayns Lught-reill Pensionyn y Cherroo Theayagh.
---oooOooo---
Bee'n injillagh shallidagh da Keesh Tooilley Feeuid er coontaghyn lectraghys thieoil sheeynt magh son three meeaghyn elley. Shoh lurg Fogrey Fouyir y Reeriaght Unnaneysit liorish y Shansyleyr Kishtey y Steat, John Healey Jecrean shoh chaie, yn 28 Jerrey Fouyir, as nee'n rate dy Cheesh Tooilley Feeuid er lectraghys thieoil tannaghtyn ec 0% derrey yn 30 Mean Souree 2027. Va'n injillaghey currit er bun hoshiaght yn 1 Jerrey Fouyir 2026, as v'eh skedjalit dy heet gy jerrey yn 31 Mee Vayrt 2027.
Ta'n Shirveishagh Tashtee, Oltey yn Chiare as Feed son Rushen, Michael Crowe, gra dy vel yn Tashtey scrutaghey ny reaghyssyn jeant ec reiltys y Reeriaght Unnaneysit dy ooley breeaghyn erbee jeu son yn Ellan. T'eh gra, choud's ta'n Tashtey jeeaghyn gys Claare-argidoil Ellan Vannin Toshiaght Arree 2027 dy vel y tosheeaght echey dy yannoo cormid cooie eddyr cummal seose sleih as thieyn dellal jiu as dy chummal seose tashtaghyn dy argid theayagh vees lajer as ry chummal seose son ny bleeantyn shoh çheet.
Ta'n sheeyney magh shoh jannoo seose paart jeh reayn s'lhea dy reaghyssyn orroo ta'n Ellan geiyrt rere coardailyssyn rish y Reeriaght Unnaneysit. Rere y Choardailys er Cheesh-varrey as y Cheesh-sthie nee Mannin freayll rish cur bree da'n injillaghey liorish 5p per litre 'sy tailley er conney derrey yn 30 Mean Souree 2027.
Ta Mnr Crowe gra dy jean yn Tashtey tannaghtyn lesh freayll arrey er, vel feme er saaseyn coonee ayns meeaghyn y gheurey. Choud's ta ny reaghyssyn jeant 'sy Reeriaght Unnaneysit er yn injillaghey er Keesh Tooilley Feeuid er coontyssyn lectraghys as 'sy tailley er conney currit ayns bree dy hautomatagh 'syn Ellan, ta ymmodee reaghyssyn elley nagh vel. Ta Mnr Crowe gra dy jean yn Tashtey jeeaghyn er y stayd ayns shoh 'syn Ellan.
Ta Mnr Crowe çheet er chlaare-argidoil y Reeriaght Unnaneysit va fogrit magh Jecrean shoh chaie, as t'eh gra dy vel y Tashtey ayns rieughid foast geddyn y fys, dy vel eh goaill cubbyl dy laghyn son y Reeriaght Unnaneysit, Çheet Stiagh as Keesh-varrey E Ooaslid, dy lhiggey magh ooilley y fys cochianglt rish y chlaare argidoil. T'eh gra ayns rieughid dy vel ny ard linnaghyn, bentyn da'n vuilley er Ellan Vannin, dy feer mychione taillaghyn, as er-lheh mychione Keesh Tooilley Feeuid as tailley er conney. Bentyn da Keesh Tooilley Feeuid t'eh gra dy vel injillaghey ayns y rate dy Cheesh Tooilley Feeuid, as va fogrey er roish nish, dy row eh dy roie veih Jerrey Fouyir gys Mee Vayrt, lesh injillaghey veih 5% gys 0% er cooid lectraghys thieoil, dy vel shen er ve sheeynt magh gys Mean Souree 2027, as dy jean mayd eiyrt er shen, rere y choardailys ain rish y Reeriaght Unnaneysit, myr shoh dy jean mayd freayll shen sheese gys neu-nhee rish daa vee elley.
Ta Mnr Crowe gra, bentyn da'n tailley er conney, as by chosoylagh eh nagh nee yindys eh, agh sheeyney magh yn injillaghey ayns tailley er conney liorish 5p per litre, dy row shen dy jarroo fogrit magh hoshiaght kuse dy vleeantyn er dy henney, dy vel shen nish er ve sheeynt magh as dy vel eh foast ayn derrey Mean Souree 2027, myr shoh dy vel shen relief son dy chooilley pheiagh as t'eh orroo lhieeney seose ny gleashtanyn oc. T'eh gra dy vel ad shen yn daa chooish vooar, er-lheh, as builley jeu dy jeeragh er yn chooid smoo dy leih ayns Ellan Vannin myr eiyrtys y chlaare-argidoil – jea, t'eh dy ghra, as shen çheet er Jecrean yn 28 Jerrey Fouyir.
Ta Mnr Crowe gra, choud's ta shin nyn naboonyn faggys da'n Reeriaght Unnaneysit bentyn da shiartanse dy reddyn, myr sampleyr dy vel taillaghyn as Keesh Tooilley Feeuid cochianglt dy çhionn rish y Reeriaght Unnaneysit, ayns yn chooid smoo dy ardyn elley dy vel shin seyr dy yannoo shen ta feme ain er jannoo ayns scenario Vannin, as er-lheh choud's ta shin çheet gys y gheurey, choud's nagh vel eh ro feayr foast, dy vel fwirranyn ain ta dy kinjagh freayll arrey er y stayd tarmaynagh ayns Ellan Vannin dy yannoo shickyr dy vel, ayns ny ardyn as ta feme ain er aa-scrutaghey skeimyn ta ry gheddyn, dy jean mayd sur-smooinaghtyn er ardyn noa dy chooney, dy vel goll er sur-smooinaghtyn er 'sy cho-heks dy bollagh jeh'n stayd ayns shoh ayns Ellan Vannin.
---oooOooo---
Er y gherrid ren Oltey yn Chiare as Feed son Glionfaba as Purt ny Hinshey, Daniel Davison, gra dy vel eh jeeaghyn dy vel argid dy liooar dy ghoaill ayns laue reddyn femoil, agh nagh vel eh goll er cur 'sy voayl kiart, as nagh vel aghtyn coadee dy yannoo shickyr dy vel eh goll er ceau 'syn aght kiart.
Ta'n Ard Shirveishagh, Mnr Thomas, gra dy vel Mnr Davison çheet er cooish chiart, scanshoil, as t'eh coardail dy vel currym er y reiltys jannoo shickyr dy vel argid theayagh currit dy cooie. Agh t'eh gra nagh vel couyryn gyn cagliagh ayn, as er yn oyr shen dy vel feme er jeeraghey er cosney feeuid ass yn argid as baih argid ayns ardyn ayndaue ta'n feme smoo.
Ayns fogrey t'eh gra dy vel feme er ve cairagh da dy chooilley ard 'syn Ellan, as dy lhisagh y reiltys sur-smooinaghtyn er ny femeyn jeh dagh co-voodeeys, choud's jannoo cormid jeh aggyrtyn cohirreydagh bentyn da cooishyn gollrish kiarail slaynt, bun-troggalys, shirveishyn theayagh, lhiasaghey tarmaynagh.
Ren Mnr Thomas feeraghey dy vel eh goltaghey resooney magh ayns aght jarrooagh er yn aght ta ymmyd jeant jeh couyryn as dy vel eh currit da jannoo shickyr dy vel tackeydee cosney y feeuid share vees possible ass ceau argid theayagh.
---oooOooo---
Jerdein y 29 Jerrey Fouyir va cooish roish yn Ard-vriw Andrew Corlett tra ren eear Oltey yn Chiare as Feed son Connaghyn, Julie Edge, nagh daink eh lhee 'sy reihys mooar cadjin, plaiynt dy row lheamyssyn mooarey ayns ny oardaghyn dy choontey teiy-yn as teiy-yn postagh ren goll noi'n leigh bentyn da cummal reihyssyn.
'Syn aghin eck, v'ee gra dy vel 79 pabyr teiy va feerit jeeaghyn dy ve caillt, dy vel ny recortyssyn oikoil jeh'n reihys goaill stiagh earrooyn mee-choardailagh as nagh row caa currit da ny shirreyderyn dy hirrey aa-choontey. T'ee gra dy vel y fogrey jeh'n eiyrtys gra dy neu-chiart dy row yn earroo dy phabyryn teiy nagh row jiooldit 2,618 ayns ynnyd jeh 2,608; dy vel y fogrey oikoil yn eiyrtys çheet er oyryn son pabyryn teiy ve jiooldit nagh vel coardail rish y fogrey er-lheh mychione ny pabyryn teiy jiooldit; as dy row a coontey jeh pabyryn teiy son Stashoon Teiy Earroo 2 caghlaait gyn date currit da, as gyn recortey yn oyr son y chaghlaa.
Chammah's shoh, ta Bnr Edge gra dy row ny teiy-yn postagh foshlit gyn cur fys ve currit jee hene, as gyn caa da ny jeantee coontey eck ve kionfenish, as nagh vel y rolley dy phabyryn teiy postagh recortey pabyr teiy postagh va recortit boayl elley myr jiooldit.
Myr eiyrtys jeh shoh, ta Bnr Edge gra nagh row y reihys ayns Connaghyn goll er jannoo dy mooar rere y leigh, as derrey vees coontey currit son ny 79 pabyr teiy ta jeeaghyn dy ve caillt, dy vel shen cur feysht mychione onid y choontey as dy vel shen jannoo er dy chooilley heideyr 'sy rheynn reihys, as cha nee er yn aghinagh, Bnr Edge, ny lomarcan.
Va aghin Bnr Edge shirrey fys mychione ny pabyryn teiy va jeeaghyn dy ve caillt, as son y whaiyl dy yannoo briwnys nagh row y reihys er ny yannoo dy mooar rere y leigh, as/ny dy row builley jeh ny lheamyssyn er yn eiyrtys, as dy fograghey magh dy row y reihys ass bree, dy fograghey magh nagh row yn Dr Rachel Glover as Rob Callister reiht ayns aght cooie, as dy lhisagh reihys noa ve jeant ayns Connaghyn.
She'n turneyr Jeremy Callin va'n fo-fer-oik reihyssagh ayns Connaghyn, as va aghin Bnr Edge çheet ersyn as er y Turneyr Theayagh, Walter Wannenburgh.
Ta Mnr Callister gra dy row rieau barrant echey ayns onid jeusyn as currym orroo son reirey yn oardagh reihyssagh. Ayns post ayns ny meanyn sheshoil ta Mnr Callister gra dy row fys currit da mychione cooishyn haink dy ve ayn laa y reihys hene as choud's va'n coontey goll er jannoo, as t'eh gra dy vel slane barrant echey neesht 'syn oardagh briwnagh dy hur-smooinaghtyn er imneaghyn Bnr Edge dy cooie.
Dooyrt yn Ard-vriw Corlett dy row shoh stayd gyn cosoyley roish nish ayns reihys 'syn Ellan. Ren Mnr Callin coardail rish slane aa-choontey fo oaseirys as lesh ooilley ny shirreyderyn kionefenish ayns thie ny cooyrtey. Ren y turneyr, Kathryn Clough, ass-lieh Mnr Callin, gra nagh row ad smooinaghtyn dy jinnagh yn oardagh shoh caghlaa eiyrtys y reihys, agh dy row ad cur enn er dy row dy jarroo feyshtyn feer cochianglt rish y chooish. Bee'n aa-choontey jeant ayns thie ny cooyrtey ayns Doolish fo oaseirys y fer-oik reihyssagh, yn Ard Recortysser, yn Dr Stuart Quayle, Ta kied ec dy chooilley hirreyder dy ve kionefenish, chammah's fer-oik coontey ass-lieh dagh shirreyder.
Choud's v'ee cur yn aghin eck 'sy whaiyl, dooyrt Bnr Edge dy row yn imnea eck bentyn da onid yn oardagh reihyssagh , as dy vel yn onid cho scanshoil da'n vunraght ain as da pobble yn Ellan shoh.
Loayr y Turneyr Theayagh, Mnr Wannenburgh, neesht, as dooyrt eh dy beagh aa-choontey cooneydagh as dy row feme er jannoo shen dy leah, choud's v'eh coardail rish yn daa pharteays da'n aghin nagh row faaue erbee jeh drogh ymmyd ny ymmyrkey neu-leighoil.
T'eh er Bnr Edge eeck £500 myr leagh shickyrys, as s'cosoylagh dy jean yn aa-choontey goll er cummal 'sy fastyr beg ayns thie ny cooyrtey ayns Doolish. Ren naighteyryn shirrey kied dy ve kionefenish. Ren Bnr Clough as Mnr Callin loayrt noi shen, agh dooyrt Bnr Edge nagh row ee shassoo noi shen as dooyrt yn Ard-vriw Corlett nagh dod ee fakin oyr erbee nagh lhisagh kied ve ec naighteyryn dy ve kionefenish, as dy beagh eie mie eh er yn oyr dy jinnagh eh geddyn rey rish ourys erbee nagh vel y coarys lane vaghtal.
Va Bnr Edge dy chur stiagh yn aghin eck as fogrey jeh nheeghyn y chooish liorish kiare pm fastyr jiu, as er shen veagh oardyr currit liorish yn Ard-vriw Corlett son yn aa-choontey dy ve jeant fo oaseirys y Dr Quayle.
---oooOooo---
Ta oltey politickagh y Rheynn Gastid Dellal, Vicki Hewison, gra dy nee ard-femoil eh dy vel shamyryn thie aaght dy liooar ayn son keayrtee noa. Ta'n reiltys er ve gobbraghey dy vishaghey yn earroo dy hurryssee vees çheet gys yn Ellan dagh blein, lesh dean dy chleayney 500,000 'sy vlein liorish 2032.
Ta currym er-lheh er Bnr Hewison son spoyrt jeshaght çheusthie jeh'n rheynn, as t'ee credjal dy jean y film ry heet mychione ny ratçhyn TT cleayney keayrtee noa da'n Ellan. Agh lurg neu-hickyrys er y gherrid mychione y Thie-aaght Welbeck 'sy traa ry heet, ta Bnr Hewison cur trimmid er y scansh jeh, nagh vel lhiabbeeyn goll er coayl.
Ta Bnr Hewison gra dy nee oyr feer son imnea eh, as er-lhee dy vel peiagh erbee ta smooinaghtyn nagh vel eh scanshoil, dy vel ee goaill yindys nagh vel ad toiggal shen. T'ee gra dy vel whilleen ard jeh'n tarmaynys as feme er goaill ayns laue ad, as dy ren shin clashtyn er y gherrid dy vel y Thie-aaght Welbeck, dy vel adsyn jeeaghyn er creck dy chur jerrey, as dy treishteilagh dy vel kionneyder oc, agh dy vel feme er dy vel ain thieyn-aaght gollrish shoh, dy vel feme ain orroo tannaghtyn ayn.
Ta Bnr Hewison gra, my vees shin dy aase as dy vel reddyn ain gollrish y film TT ry heet, as dy vel y dhooraght veih shen son sleih çheet gys yn Ellan dy gheddyn y cheeill chionnit jeh, dy vel feme ain er ny oieghyn-lhiabbee shen ve ry gheddyn, nagh vod mayd coayl seyraadyn gollrish shoh, myr shoh dy vel feme oc er goll er pohlldal. T'ee gra dy vel ad failley sleih, dy vel ad cur-lhieu wheesh argid da'n tarmaynys turryssid, nagh vod mayd coayl reddyn gollrish shen.
Ta Bnr Hewison gra, ny yeih, ec y traa cheddin, dy vel eh orrin smooinaghtyn er nagh vel poggaidyn ain cho dowin as v'ad keayrt dy row, dy vel feme er dy chooilley red co-obbraghey. T'ee gra nagh vod reddyn ve fakinit myr reddyn scarrit er-lheh, as dy vel eh orrin jeeaghyn er dy chooilley red cooidjagh, myr shoh y costys jeh cosney gys yn Ellan, as dy bee'n Paggad Bree dy kinjagh ny cooish arganeagh, agh dy vel ain doilleeidyn lesh Manninagh ec y traa t'ayn, agh dy vel feme ain er jeeaghyn er dy chooilley red cooidjagh dy chur er ooilley obbraghey.
Ta Bnr Hewison gra, er-lheh ny keayrtyn ny buill as foddee ayndaue ta shin failleil, nagh vel shin er jeeaghyn er dy chooilley red cooidjagh, dy vel reddyn er nyn jeeaghyn er myr reddyn scarrit, agh er-lhee dy vel toiggalys feer er jeet lesh y lught-reill shoh dy vel shen ny vees feme er taghyrt, as dy vel barrant mooar ayn dy jean shen taghyrt.
Ta Bnr Hewison gra dy vel feme er colughtyn goll er pohlldal, son shickyrys, as dy vel red ennagh mychione t'ee gennaghtyn feer jeean, er yn oyr dy vel ee fakin dy vel y jeadys oltaghey geddyn palçhey dy chooney as dy vel ad geddyn palçhey dy hraa ayns ny meanyn, agh er-lhee dy vel kuse jeh ny colughtyn sloo, jeusyn ta whilleen 'syn Ellan, as dy vel adsyn dy feer cur bioys, dy vel ad dy feer cummal seose y tarmaynys ain, foddee nagh vel ad geddyn wheesh soilsheydys as lhisagh ad.
Ta Bnr Hewison ee gra dy vel feme ain er y sleih ynnydoil as y tarmaynys dy aase as dy phohlldal ad ooilley, as foddee dy vel y 50p ny'n £1 elley, dy vel eh dy feer lane-feeu ceau shen, er yn oyr nagh vel veg ny smessey na goll sheese straid as shappyn follym y ve ayn ooilley yn traa, nagh vel shen mie son peiagh erbee.
Chammah's skeimyn dy chur toyrtyssyn son shiartanse dy chooishyn, ta Bnr Hewison coardail dy vod rheynnyn y reiltys pohlldal colughtyn as y tarmaynys ynnydoil ayns aghtyn elley, as t'ee gra er-lhee dy vel ooilley ny shirveishee noa goaill tastey mie jeh shen, as er-lhee dy jean ad aghtey dy yannoo shickyr dy vel shen taghyrt. T'ee çheet er yn Rheynn Bun-troggalys as foddee sleih cur yn argane nagh vel monney oc dy yannoo, as t'ee gra dy vel, er yn oyr my vees pairkal ec sleih faggys da ny shappyn, dy vel shen jannoo caghlaa mooar, myr shoh dy vod dy chooilley rheynn goaill ayrn ayns jannoo shickyr dy vel ny colughtyn ynnydoil ain bishaghey.
As bentyn da'n chooish shen mychione jannoo shickyr dy vel shamyryn dy liooar ayns thieyn aaght, she'n aght ta'n earroo dy cheayrtee tuittym ayns meeaghyn s'kiuney jannoo jeeill da'n cherroo oltaghey vees cur aaght, rere ard sheckter jeh Cummalyn Possan y Phlaase, Brett Martin. T'eh gra dy vel mee-vondeish ec thieyn aaght 'syn Ellan, cosoyley rish shellooderyn thieyn aaght 'sy Reeriaght Unnaneysit er yn oyr dy vel gennid dy hurryssid sthie.
Ta Mnr Martin gra, cur eab er jannoo smoo tarroogh y geurey, as dy yiarragh eh dy vel yn un red t'ad strepey rish ayns Ellan Vannin, neu-chosoyley rish 'sy Reeriaght Unnaneysit, shen nagh vel ain ny ta sleih gra rish towse mooar jeh y turryssid sthie. T'eh gra, 'sy Reeriaght Unnaneysit, dy vel mysh 50% jeh'n vargey sthie, myr shoh dy vel sleih baghey ayns Newcastle as dy vel ad troailt sheese gys Newquay son y lught-thie oc ny son immeeaght, as dy jean ad tannaghtyn ayns Newquay, nagh vod ad cosney back, dy vel eh cheeadyn dy veeilaghyn, agh ayns shoh, my vees sleih baghey ayns Purt ny Hinshey as dy vel ad çheet gys Doolish, eisht dy vel ad goll dy valley.
Ta Mnr Martin gra dy vel eh ny vee-vondeish strughtooroil cosoyley rish y Reeriaght Unnaneysit, as magh ass shoh dy vel rateyn-ymmydee jeh thieyn aaght ayns Ellan Vannin ny sinshley – ayns y Reeriaght Unnaneysit dy vel eh ayns ny 70yn anmagh, ayns Ellan Vannin dy cadjin ayns ny 60yn meanagh – myr shoh cur-rish shen, er-lesh dy vel shen y chooish ard-scanshoil son ve ry chummal seose.
Bentyn da goan Bnr Hewison, ta Mnr Martin gra er-lesh dy vel ad feer ventynagh. T'eh gra, er-lesh, dy vel y caa ayns Ellan Vannin dy yannoo noa-emshiragh y sthock dy lhiabbaghyn, agh vel ablid ny dyn dy chur er bishaghey, er-lesh dy vel shen smoo feyshtagh, as reesht, my vees ymmyd-lhiabbagh ny sinshley na 'sy Reeriaght Unnaneysit, er-lesh lesh cur stiagh ayn thie aaght noa, eisht dy vel y doilleeid ec y traa t'ayn dy jean ny thieyn aaght sloo shinney tuittym magh ass, as dy vel ourys echey dy vel shen ny ta shin fakin nish, dy vel ny preayssyn troggal orroo as dy vel poynt dy chaghlaa çheet dy ve ayn, as dy jean fer dooney as foddee dy jean fer noa fosley, agh ny vees ry gheddyn, shen nett neunhee, dy fondagh, bentyn da'n earroo dy lhiabbaghyn elley t'ayn.
Ga dy ren Bnr Hewison loayrt mychione pohlldal, cha loayr ee mychione saaseyn er-lheh dy phohlldal. Ta Mnr Martin gra, jeeaghyn er ny costyssyn soit jeh stiurey thie aaght nish, dy vel shen er chaghlaa ayns ny 20 blein ny'n 30 bleeaney shoh chaie, myr shoh, goll back ayns traa, dy vod ad failley obbreeyn son yn imbagh, dy vod ad jannoo aarloo son mullagh 'sy tourey as jannoo aarloo son lhagg 'sy gheurey, as nish dy vel ny costyssyn bunnys yn un red car ny bleeaney, dy vel ny rateyn keesh valjagh y red cheddin, ny costyssyn son bree, as foddee dy vel eer ny syrjey 'sy gheurey er coontey drogh emshyr. T'eh gra dy vel feme er failley y fwirran car ny bleeaney, myr shoh dy vel costys soit feer vooar oc 'sy gheurey, as er-lesh yn un red foddee ad dy jarroo cosney gys yn ynnyd foddee ad cur er reddyn aase as shareaghey, dy vel shen dy chroo tooilley çheet stiagh 'sy gheurey dy chummal seose shen, as dy vel shen yn raad t'eh orroo goll.
Ta Mnr Martin gra dy row eh feer symoil clashtyn goan Bnr Hewison er dy chooilley pheiagh cur eab er cooidjagh, er yn oyr dy vel eh smooinaghtyn dy vel shen ny t'ad feme ny smoo na veg elley, dy vel shen ny t'ad feme, myr shoh nagh vod ad cur-rish y doilleeid er-lheh shen ynrican lesh taillaghyn injil veih ny colughtyn troailt as veih ny thieyn aaght, dy vel feme er dy chooilley red çheet cooidjagh.
Ta Mnr Martin gra dy vel ymmodee sleih ayns Sostyn Heear-hwoaie, sleih shinney as palçhey dy hraa oc, myr shoh dy voddagh ad croo mynjeigyn cohirreydagh, foddee mynjeigyn ooilley goaill, son sleih, as eisht son y vargey saa, dy voddagh ad jannoo immeeaghtyn gyn scansh da'n earish, foddee roaraght slieu sheese y lhargagh ny roie harrish y reeast, snaue ayns ushtey feie, dy voddagh ad lhiasaghey yn sorçh shen dy reddyn, eisht dy voddagh goaill toshiaght er lhieeney y vaarney shen.
Ta Mnr Martin gra dy vel y dean jeh 500,000 keayrtagh 'sy vlein liorish 2032, dy row eshyn ny oltey jeh jantys y Rheynn Gastid Dellal, Cur Keayrt er Ellan Vannin, ec y traa shen, as dy row imneaghyn echey mychione yn earroo shen ve currit magh, er yn oyr dy vel eh smooinaghtyn dy vel eh y towse neu-chiart er-nyn-son ayns rieughid. T'eh gra nagh row eh rieau jeantagh dy heet gys 500,000, dy beagh feme er troggal red ennagh cosoyley rish Thie aaght y Phlaase dagh blein rish jeih bleeaney dy gheddyn y reamys elley dy vel abyl dy yannoo shen, as nagh voddagh yn Ellan eer cummal seose shen. T'eh gra dy firrinagh dy nee tooilley feeuid shen ta shin laccal, dy vel feme ain er jeeaghyn er oieghyn-lhiabbagh, dy vel feme ain er jeaghyn er shareaghey y çheet stiagh veih ny vees ceaut ec sleih 'syn Ellan, agh ny 500,000 dy leih, er-lesh dy row eh y dean neu-chiart.
Ta Mnr Martin gra dy vel y TT jannoo seose paart smoo na ooilley jeh imbagh y turryssid, myr shoh loayrt er dy lhean dy vel eddyr 30% ny 40% jeh ooilley ny turryssee çheet son immeaghtyn spoyrt jeshaght, as dy by chosoylagh eh nagh vel sleih toiggal shoh nagh vel agh mysh 20% jeusyn tannaghtyn ayns thieyn aaght, dy vel y chooid elley ayns TanneeSthie, ayns kiarail er-nyn-son hene, ayns paalanyn, marish caarjyn as y lught-thie, myr shoh dy nee ayrn feer scanshoil jeh imbagh y turryssid, as eisht Jerrey Souree as Mee Luanistyn, dy vel ad feer lajer nish, as eer roish TT as stiagh ayns ayrnyn s'anmee yn imbagh, dy vel ad lajer dy liooar, fo ny harrish, agh eisht dy vel y lhag, as dy vel eh yn lhag vees jannoo y jeeill.
---oooOooo---
As cooish bentyn da'n turryssid as Shooylaghan Doolish, ta'n Shirveishagh Bun-troggalys, as Oltey yn Chiare as Feed son Carbory, Balleychashtal as Malew, Jason Moorhouse, gra dy vel çhaglym er ve reaghit dy chur er y hoshiaght plannyn dy chur stiagh ayn reesht y bollagh tram cabbil veih beeal y Raad Lhean gys y Stashoon Marrey, tra nee eh loayrt rish y wirran cochianglt rish y vun-troggalys bentyn da shen as rish olteynyn politickagh y rheynn, Stephen Broad (Ayrey as Maayl), Richard Henthorn (Garff) as Juan McGuinness (Rhumsaa).
Ec y traa t'ayn ta'n chlaare hroggee dy heeyney magh y bollagh tram cabbil jerkit dy ve goll rish 35 shiaghtin, lesh caa dy arraghey sleih veih'n imbagh souree 2028.
---oooOooo---
Yn 1 Mee Houney, haink toshiaght er y eeastaght roagan, lesh mysh 40 baatey goaill ayrn. Va'n jeadys jerkal rish goaill mie ayns ny laghyn ec toshiaght y eeastagh, lesh earish vie as mooir chiune ayn.
She'n Dr David Beard ta Ard Sheckter Sheshaght Troareyderyn Eeast Vannin, as t'eh gra dy vel ny data sheansagh soilshaghey magh dy bee blein er-lheh ayn lesh towseyn mooarey currit gys y thalloo jeh roaganyn jeh ard-vieys.
Ta'n Dr Beard gra dy vel daa chreear oc dy yeeaghyn er mooadys y sthock, y derrey yeh jeant ec Olloo-scoill Bangor as y jeh elley jeant ocsyn hene, as dy vel y fer jeant ec Olloo-scoill Bangor er n'gheddyn y keim syrjey jeh bio-chorpys rish 35 blein, myr shoh dy vel eh yn fer syrjey va rieau recortit oc, bentyn da'n bio-chorpys, as veih ny creearyn ocsyn as veih shennaghys Vannin, dy vel ad er n'gheddyn neesht y cheim syrjey jeh fir aegey t'ad er recortey ayns ny hoght bleeaney ayndaue t'ad er ve cooilleeney y chreear, myr shoh dy vel eh foast jeeaghyn dy mie, dy vel ny sthockyn goll er reirey dy mie.
Ta'n Dr Beard gra dy vel daa chagliagh er goaill, dy vel cagliagh laaoil ayn as eisht dy vel cagliagh er goaill harrish ooilley 'syn imbagh, as dy vel y cagliagh laaoil er goaill currit ec 900 kilo 'sy laa dy ghoaill toshiaght, as nurree dy row eh 850 kilo, myr shoh veg agh bishaghey beg jeh 50 kilo 'sy laa, as dy jean ad freayll arrey er shen car yn imbagh, as jannoo shickyr jeh shen, as dy vod ad caghlaa shen, ny lhie er y vargey ny ny lhie er quoid dy vaatyn t'ayn, ny ny vees y rate dy ghoaill, myr shoh dy vel ad goaill toshiaght lesh 900 kilo.
Ta'n Dr Beard gra dy vel y clane goaill lowit son yn imbagh 26-27 currit ec 2,527 tonne, as dy vel shen bishaghey jeh 4% er ny va currit gys y thalloo nurree. T'eh gra dy vel cagliagh syrjey ayn neesht gys shen foddee ad goll my vees y goaill oc mie, myr shoh dy vel eh ooilley mie ec y traa t'ayn, bentyn da sthockyn.
Lesh sourey er-lheh jeh ard tempreilyssyn, ta'n Dr Beard gra dy row eiyrtys mooar er jeet ayns buill elley, myr shoh dy vel stayd ayn er coose hiar America, ayn va bishaghey mooar ayns tempreilys grunt ny marrey as dy row paart jeh ny sthockyn caillt, myr shoh dy vel cagliagh er y tempreilys foddee ny roaganyn ve ayn dy maynrey, myr shoh dy vel shin foast dy gheddyn magh vel builley er jeet ayns shoh, agh dy beagh yindys mooar echey my row shen ain, er yn oyr nagh beagh tempreilys grunt ny marrey er nirree rour, ga dy vel paart jeh ny tempreilyssyn er yn eaghtyr er nirree liorish mysh kiare degree ayns Baie Leyrphoyl, myr shoh dy vel ad foast dy gheddyn magh eh, agh dy beagh yindys mooar echey feddyn magh dy vel builley er ve ain foast.
Ta'n Dr Beard gra. ayns ny three imbagh shoh chaie dy row earroo ooilley cooidjagh jeh 44 gys 47 baatey geeastagh, as myr shoh dy jinnagh eh jerkal rish yn earroo cheddin dy eeastagh harrish y clane imbagh, shen dy ghra, nagh jinnagh eh jerkal rish whilleen as shen dy ghoaill toshiaght ayns shiaghtin nane, agh dy vel eh jerkal rish toshiaght tarroogh er yn imbagh er yn oyr dy vel yn earish jeeaghyn dy ve cooie son ny kuse dy hiaghtinyn toshee, agh dy vel eh jerkal rish toshiaght tarroogh, myr choud's ta ny sthockyn ayns stayd feer vie, as ymmodee ardyn coadit er yn oyr dy vel ain lheid yn ard earroo dy fir aegey, myr shoh dy vel ad er ghooney queig ard dy choadey ny roaganyn aegey shen.
Ta'n Dr Beard gra, choud's dy vel shen jeeaghyn dy mie, dy bee'n doilleeid smoo rhymboo yn ard chostys dy chonney, er yn oyr dy nee baghtal eh dy vel shen fer jeh ny costyssyn smoo orroo, as dy vel ad er noobley neayr's y vlein shoh chaie, myr dy bee eh doolaneagh dy liooar, as chammah's shen dy vel bishaghey neesht ayns costyssyn lhuingys, as dy vel shen cochianglt rish y vishaghey ayns costyssyn conney neesht, myr shoh er-lesh dy bee eh ayns rieughid doolaneagh dy liooar son ny baatyn as son ny jeantee 'syn Ellan ec y toshiaght, as nagh vod ad agh treishteil dy jean ny costyssyn conney goll sheese traa ennagh, myr shoh er-lesh dy jean ad goaill dy mie, agh er-lesh dy chosney vondeish ass, dy bee shen doolaneagh.
---oooOooo---
Ta Caairlagh Margey Eirinee Ellan Vannin, Sheila Gawne, gra dy vel yn aght ta'n towse dy vee er ny hroarey 'syn Ellan er n'gholl sheese ayns yn daa jeih-bleeaney t'er n'gholl shagheycur aggle dy liooar urree. T'ee gra dy vel caghlaaghyn ayns çhagnoaylleeaght, caghlaaghyn ayns yn sorçh dy vee ta sleih geearree, as yn earish ooilley er chur stiagh er y stayd shoh.
Ta Bnr Gawne gra dy vel ee er yeeaghyn er troarey bee goll sheese harrish ny kuse dy vleeantyn shoh chaie, dy vel eh cur aggle dy liooar, agh dy vel teiy mie dy hroaryn jeh ard-vieys mooie ayns shen, as dy vel sleih gobbraghey dy creoi as goaill moyrn ass ny t'ad dy yannoo, myr shoh t'ee briaght jeh sleih, my sailloo, dy gholl magh ayns shen, as nagh vel monney buill 'sy theihll oddys sleih goll son cosheeaght as fakin ny buill ta ooilley y vee goll er cuirr, dy vel ny beiyn ayns shen, lossreeyn cuirrit, dy chooilley red, dy vel eh ooilley ayns shen, as dy vod sleih fakin eh er-nyn-son hene.
Ta Bnr Gawne gra dy vel sleih er ve seiyt stiagh ayns bun-earrooagh, co-earrooderyn, far-inçhyn, cre erbee oddys sleih çheet er, agh nagh jean ny reddyn shen goll magh gys shen as reuyrey neose as cuirr gobbey Belgagh ayns shen, ny napin, dy vel foast feme ain er reddyn jeant er laueyn. T'ee gra dy nee'n red cheddin eh ayns ymmodee keirdyn, nagh vel ny prindeysaghtyn ain arragh, as dy vel magheryn goll er coayl.
Lesh yn earish mleeaney, ta Bnr Gawne gra y cheayrt shoh nagh row y çhiass ayn dy moghey, dy row y feayrid as y fliughid ayn, as nagh dod ad cur reddyn 'sy thalloo er yn oyr dy row y thalloo ro fliugh, agh tra ren ad, haink y çhiass. T'ee sheiltyn ayns shoh wass dy row eh beggan ny smoo aighoil na v'ad hoal ayns shen 'sy Reeriaght Unnaneysit, myr shoh sorçh dy vannaght veg ee ayns rieughid.
Bentyn da'n eiyrtys jeh chaghlaa emshyraght er ny imbaghyn, ta Bnr Gawne gra dy vel eh orroo jeeaghyn reesht er y vee ain as ny ta shin dy ee, dy yarrood mychione goaill avocado er arran greddit, dy ghoaill ooh scoaldit er arran greddit, dy vel foast yn towse dy phrotein ayns shen, as dy vel eh ry gheddyn veih troareyder ynnydagh, dy vel eh reesht bentyn da'n chowrey coshey carbon as da'n veeiley bee. T'ee gra dy vel eh ayns shoh 'syn Ellan, as dy vel ee toiggal dy vel sleih goaill taitnys jeh avocado, agh dy vel shen yn aght t'eh goll, dy vel feme er jeeaghyn ny smoo er ny reddyn bunnidagh, shaghey er ny messyn as lossreeyn andooghyssagh.
---oooOooo---
Ta shellooder shapp as oastan ayns Balley ny Sallee, Abby Quirk, cur eam er co-voodeeys Vannin dy chummal seose colughtyn ynnydagh, ec traa ta greim margee Tesco çheet dy ve doillee. S'lesh Bnr Quirk ta Stoyryn Balley ny Sallee as Pash Hey Quirky. T'ee greinnaghey sleih dy smooinaghtyn er yn eiyrtys jeh Tesco tra t'ad shappal, lesh builley er colughtyn sloo veih coayl custymeyryn.
Ta Bnr Quirk gra nagh vel shoh dy insh da sleih dy lhisagh ad shappal ayns shoh ny shaghney shappal ayns shen, er yn oyr dy vel towse dy argid ec sleih, as bea harroogh as feme er cur bee da lughtyn-thie, as ny keayrtyn dy vel ard-vargey jannoo seose y teiy sassey ny sloo costallagh. T'ee gra, foddee nagh vel eh jeeaghyn ro scanshoil, coayl custymeyr ny ghaa dagh laa, agh dy vel ny cappanyn dy chaffee as lhongaghyn ec traa kirbyl, ny pabyryn naight as ny pyntyn dy vainney, ny bwilleenyn dy arran ny meeryn beggey ec y traa s'jerree, agh dy vel ooilley jeh shen çheet ry cheilley dy yannoo seose towse mooar dy liooar dy argid son colughtyn beggey gyn corrillagh bishee mooar dy hassoo noi ny vees caillt.
Ta Bnr Quirk gra, jeih bleeaney woish nish, bee shappyn 'sy cho-voodeeys, dy vel shen y feysht. T'ee gra dy vel ad cummal seose troaryn ynnydagh, dy vel ad cummal seose eirinee, dy vel ad cummal seose colughtyn ynnydagh elley, agh dy vel y doilleeid t'oc – as er-lhee nagh vel peiagh erbee dy jarroo toiggal eh, neayr's ren Thie Fuinnee Rhumsaa dooney, dy row Beeaghyn KC oc dooney, myr shoh dy vel ad er choayl y chooid arran oc, as dy row feme oc er obbraghey rish colughtyn elley dy heet cooidjagh dy gheddyn kiareyder arran 'sy Reeriaght Unnaneysit dy gheddyn arran noal.
Ta Bnr Quirk gra, kiart er y gherrid, dy vel eh dy kinjagh goll gys shellooderys elley, as dy vel ad er ghooney y dellal oc, myr shoh nagh vod ad eer geddyn arran, mannagh vel ad geddyn eh veih Thie Fuinnee Ross ny Thie Fuinnee Noa, agh nagh vod ad geddyn Hovis, as dy vel beoyn ec sleih shirrey shen, as er-lheh my vees paitçhyn oc. T'ee gra nagh vel cooney veih Olteynyn yn Chiare as Feed, dy ren ee cur eam er Olteynyn yn Chiare as Feed roïe.
Ta Bnr Quirk gra ec Tesco dy vel rheamys dy eaddagh, dy vel shapp braagyn oc, dy vel Tesco ayns dy chooilley voayl, as dy vel dy chooilley pheiagh smooinaghtyn, choud's ta mee shappal ayns Tesco, kiart dy mie daue goll dy gheddyn braagyn son ny paitçhyn ny er-nyn-son hene ny cooid lhiabbagh.
Ta Bnr Quirk gra, mannagh vod ad geddyn arran, nagh jean sleih agh goll gys Tesco dy gheddyn yn arran oc as dy gheddyn dy chooilley red elley choud's t'ad ayns shen. T'ee gra dy vel eh çheet sheese gys pohlldal reddyn ynnydagh, gys kionnaghey reddyn dy hynnydoil, as cummal seose yn Ellan, as mannagh vel ad jannoo shen, eisht nagh vel eh agh groamagh son y traa ry heet.